|
Fenyloketonuria (PKU)
Fenyloketonuria (PKU) jest jednym z najczęstszych wrodzonych błędów metabolizmu aminokwasów, występującym przeciętnie w 2% populacji.
Defekt metabolizmu dziedziczy się autosomalnie recesywnie, a spowodowany jest niedoborem enzymu hydroksylazy fenyloalaniny (PAH). Genetyczna informacja dotycząca enzymu PAH zawarta jest w genie hydroksylazy fenyloalaniny (genie PAH) zlokalizowanym na 12 chromosomie w regionie q22-24.1. Zidentyfikowano ponad 400 mutacji genu PAH w różnym stopniu wpływających na ograniczenie aktywności enzymu.
Historia wiedzy o fenyloketonurii sięga roku 1934, kiedy norweski lekarz Asbjörn Fölling po raz pierwszy opisał wrodzone zaburzenie metabolizmu fenyloalaniny u dwójki rodzeństwa.
Manifestowało się ono ciężkim upośledzeniem umysłowym i charakterystycznym mysim zapachem moczu. W badaniu biochemicznym tego moczu (dodanie do próbki moczu 10% chlorku żelaza) Fölling stwierdził obecność ciał ketonowych – produktów przemiany (metabolitów) fenyloalaniny, które zmieniały barwę moczu na oliwkowozieloną.
W 1935 roku Penrose nazwał opisane przez Fölling'a zaburzenie metabolizmu aminokwasu fenyloalaniny fenyloketonurią. Również Penrose stwierdził, że fenyloketonuria stała się pierwszą jednostką chorobową, objawiającą się ciężkim upośledzeniem umysłowym, która miała określone podłoże biochemiczne. Do Penrose'a należy także stwierdzenie, że fenyloketonuria jest chorobą dziedziczną, przekazywaną w sposób autosomalny recesywny, a częstość występowania podobnych zaburzeń metabolizmu w populacji wynosi około 2%.
Po 10 latach Woolf i Vuillamy oraz Bichel w Zjednoczonym Królestwie, a Armstrong i Tylor w USA stwierdzili, że biochemiczny fenotyp fenyloketonurii reagował na wprowadzenie diety ograniczającej podaż fenyloalaniny.
W celu wczesnego ustalenia rozpoznania i leczenia fenyloketonurii w 1957 roku w Stanach Zjednoczonych, a w 1959 roku w Wielkiej Brytanii zaczęto stosować test przesiewowy oparty na badaniu moczu (test z 10% chlorkiem żelaza). Ale najbardziej odpowiednim do badań przesiewowych okazał się test Guthrie'go i Susi oparty na zahamowaniu wzrostu bakterii Bacillus subtilis, który po raz pierwszy wprowadzono w 1963 roku i obowiązuje (z określonymi modyfikacjami – kolorymetryczny test półilościowy) do dnia dzisiejszego. W następnym dziesięcioleciu w Europie Zachodniej i Stanach Zjednoczonych testy przesiewowe w kierunku fenyloketonurii stały się jedną z najczęściej stosowanych technik genetycznych.
Długo trwało ustalenie bezpośredniej przyczyny powodującej występowanie zaburzenia metabolizmu fenyloalaniny. W 1947 roku Jerwis udowodnił, że blok przemiany fenyloalaniny w tyrozynę jest podłożem metabolicznym fenyloketonurii. Dopiero w 1986 roku udało się ustalić pierwszą mutację w genie hydroksylazy fenyloalaniny, odpowiedzialną za niedobór enzymu hydroksylazy fenyloalaniny, co stanowi istotę defektu metabolicznego w fenyloketonurii klasycznej.
dr Bożena Didycz
CMUJ, Kraków
|
informacje o firmie
